ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರತೀಕ. ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆ, ಮನೆಮಂದಿಯ ಸಂತೋಷ, ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳ ಆರೈಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಹಬ್ಬದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದರೆ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ‘ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವುದು’. ನೋಡಲು ಅಚ್ಚರಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಅಡಗಿವೆ.
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೇ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳು ರೈತನ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಂತೆಯೇ ಇದ್ದವು. ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಜಾನುವಾರುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳು, ಹುಳುಗಳ ಕಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಒಣ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಬೆರಣಿಯಿಂದ ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ ಅದರ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಜಾನುವಾರುಗಳ ದೇಹದ ಸುತ್ತ ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಕೀಟಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅನುಭವಾಧಾರಿತ ಜ್ಞಾನವೂ ಇತ್ತು. ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಚಳಿಯಿಂದ ದೇಹ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ತಾಕುವುದರಿಂದ ರಕ್ತಸಂಚಾರ ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಚುರುಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಲ ನೀಡಿತು.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತ. ಬೆಂಕಿ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸುಡುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವುದು ಕೆಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೂರವಾಗಲಿ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ರೂಪವೂ ಆಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ, ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಆಚರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಆಚರಣೆ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಜಾಣ್ಮೆಯ ಬದುಕಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
