ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ನಿದ್ರೆ ಗೆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡದೆ, ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ (ಪ್ರಹಾರಗಳು) ವಿಂಗಡಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಸನಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಹಾರಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.
ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಹಾರ (ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ 9)
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಭಿಷೇಕ: ಹಾಲು ಮತ್ತು ಗಂಧ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ‘ಧರ್ಮ’ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಈ ಅವಧಿಯ ಪೂಜೆಯು ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೇ ಪ್ರಹಾರ (ರಾತ್ರಿ 9 ರಿಂದ 12)
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ ಪಠಣ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಅಭಿಷೇಕ: ಮೊಸರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ‘ಅರ್ಥ’ (ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿ) ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೇ ಪ್ರಹಾರ (ರಾತ್ರಿ 12 ರಿಂದ 3)
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸಮಯ, ಇದನ್ನು ‘ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಕಾಲ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಭಿಷೇಕ: ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ‘ಕಾಮ’ (ಆಸೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತಂದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಲು ಇದು ಪ್ರಶಸ್ತ ಸಮಯ.
ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಹಾರ (ಮುಂಜಾನೆ 3 ರಿಂದ 6)
ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವಣ ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಭಿಷೇಕ: ಎಳನೀರು ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಜಲ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ‘ಮೋಕ್ಷ’ಕ್ಕೆ ದಾರಿ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆ ಸರಿದು ಜ್ಞಾನದ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವ ಸಮಯ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮೂಲಕ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುವ ಹಂತವಿದು.
ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪೂಜೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದ ನಾಲ್ಕು ಗುರಿಗಳಾದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ರಾತ್ರಿಯ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ನಾವು ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಸತ್ವಗುಣದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಳವಾದ ಸಾರ.
ಪ್ರತಿ ಪ್ರಹಾರದಲ್ಲೂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
