ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ಬಂತೆಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯ ದೊಡ್ಡ ಬಸವಣ್ಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮದ ಅಲೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಮಾರುವ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲ. ರೈತನ ಬೆವರಿಗೂ, ದೇವರ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಗೂ ಬೆಸೆದ ಜೀವಂತ ಕಥೆ.
ನಂದಿಯ ಕಥೆ
ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಯಿದೆ. ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಸವನಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೆಲಗಡಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ತಿಂದು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ರೈತರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾವಲು ಕಾದಾಗ, ದೊಡ್ಡ ಗೂಳಿಯೊಂದು ಬಂದು ನೆಲಗಡಲೆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡಿತು.
ಕೋಪಗೊಂಡ ರೈತರು ಆ ಗೂಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮುಂದಾದರು. ಆದರೆ ಆ ಗೂಳಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಯಿತಂತೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಗೂಳಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು ದೊಡ್ಡ ಬಸವಣ್ಣ (ನಂದಿ) ಎಂಬ ಅರಿವು ರೈತರಿಗಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಂಡ ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈತರು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ‘ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬದ ಪರಂಪರೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿದೆ.
ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾದಿ
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿರ್ಮಾತೃ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ದೊಡ್ಡ ಬಸವಣ್ಣನ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕಾರ್ತಿಕ ಸೋಮವಾರದಂದು ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆದ ನೆಲಗಡಲೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಾಯಿತು.
ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಊರಿನ ಸಂತೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ತಾಜಾ ನೆಲಗಡಲೆಯನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಹಸಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಬೇಯಿಸಿದ ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಹುರಿದ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಹೀಗೆ ವಿಧವಿಧದ ರುಚಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿಗರ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಹಬ್ಬ ನೀಡಿದವು.
ಸಂತೆಯ ನಡುವಿನ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣ
ಪರಿಷೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವನಗುಡಿಯ ರಸ್ತೆಗಳು ಜನಸಾಗರದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬಲೂನುಗಳು, ಯುವಕರ ಗುಂಪಿನ ನಗು, ಹಿರಿಯರ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳ ಮಾತುಕತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯ ಕಳೆಯನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ. ಕಡಲೆಕಾಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಳೆಗಳು, ಆಟಿಕೆಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸುಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಸಂತೆಯ ಮೆರುಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ರೈತ ಮತ್ತು ನಗರವಾಸಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ರೈತರು ನೇರವಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸೊಬಗು
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆಯ ರೀತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕಾಳಜಿ, ಜನಸಂದಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಎಷ್ಟೇ ಹೊಸ ಆಚರಣೆಗಳು ಬಂದರೂ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಹಿಡಿದು, ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿಯುತ್ತಾ, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೋ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೋ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಆ ಖುಷಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಹಬ್ಬ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಸವಿಯಾದ ಸಂಭ್ರಮ.



